1. مقدمه
کشش، لاستیک‌ها، ترمزها و تعلیق برای ایمنی وسیله نقلیه ضروری هستند. کشش، چسبندگی بین لاستیک‌ها و سطح جاده است؛ لاستیک‌ها این چسبندگی را حفظ می‌کنند؛ ترمزها به راننده اجازه می‌دهند که به آرامی یا به طور ایمن متوقف شود؛ و تعلیق کمک می‌کند تا لاستیک‌ها در تماس با جاده باقی بمانند.
اگر هر یک از این عناصر در وضعیت نامناسب باشد، وسیله نقلیه کمتر پایدار می‌شود، فاصله‌های ترمز افزایش می‌یابد و خطر از دست دادن کنترل بسیار بیشتر می‌شود.
2. کشش وسیله نقلیه
2.1 کشش چیست؟
کشش نیرویی است که به لاستیک‌های وسیله نقلیه اجازه می‌دهد تا به سطح جاده بچسبند. این نیرو برای شتاب‌گیری، هدایت، پیچیدن و ترمز کردن ضروری است.
مقدار چسبندگی موجود همیشه یکسان نیست. این مقدار به سطح جاده، شرایط آب و هوایی، وضعیت لاستیک، سرعت، بار و نحوه استفاده راننده از پدال گاز، فرمان و ترمز بستگی دارد.
2.2 عوامل مؤثر بر کشش
سطح جاده: جاده‌های مرطوب، یخی، برفی، گل‌آلود یا سنگ‌ریزه‌ای چسبندگی را کاهش می‌دهند.
وضعیت لاستیک: لاستیک‌های فرسوده، آسیب‌دیده یا قدیمی چسبندگی را از دست می‌دهند و آب کمتری را تخلیه می‌کنند.
فشار لاستیک: فشار نادرست ثبات را کاهش می‌دهد، سایش را افزایش می‌دهد و می‌تواند کارایی ترمز را کمتر کند.
سرعت: هر چه وسیله نقلیه سریع‌تر حرکت کند، زمان کمتری برای تخلیه آب و چسبیدن به جاده دارد.
بار وسیله نقلیه: بار زیاد یا توزیع نادرست بار تعادل وسیله نقلیه را تغییر می‌دهد و ممکن است کنترل را کاهش دهد.
سبک رانندگی: شتاب‌گیری ناگهانی، ترمزگیری ناگهانی یا حرکات تند فرمان می‌تواند باعث از دست رفتن چسبندگی شود.
2.3 از دست دادن کشش
یک وسیله نقلیه ممکن است زمانی کشش خود را از دست بدهد که لاستیک‌ها نتوانند چسبندگی کافی با جاده برقرار کنند. این ممکن است زمانی اتفاق بیفتد که جاده مرطوب، یخی، پوشیده از برف، کثیف، شنی باشد یا زمانی که راننده حرکات ناگهانی انجام دهد.
متداول‌ترین عواقب عبارتند از:
سرخوردن: وسیله نقلیه سر می‌خورد و مسیر مورد نظر را دنبال نمی‌کند.
کم‌چسبی: چرخ‌های جلو چسبندگی را از دست می‌دهند و وسیله نقلیه تمایل دارد به جای پیچیدن، به سمت جلو برود.
زیادچسبی: چرخ‌های عقب چسبندگی را از دست می‌دهند و عقب وسیله نقلیه تمایل دارد به سمت خارج بچرخد.
چرخش چرخ‌ها: چرخ‌های محرک بدون اینکه وسیله نقلیه به جلو حرکت کند، می‌چرخند.
2.4 آکواپلنینگ
آکواپلنینگ زمانی رخ می‌دهد که لایه‌ای از آب بین لاستیک و سطح جاده جمع می‌شود. لاستیک تماس خود را با جاده از دست می‌دهد، بنابراین وسیله نقلیه ممکن است دیگر به درستی به فرمان، ترمز یا شتاب‌دهی پاسخ ندهد.
ریسک آکواپلنینگ با:
سرعت بالا در جاده‌های مرطوب؛
لاستیک‌های فرسوده یا عمق آج ناکافی؛
فشار نادرست لاستیک؛
چاله‌های بزرگ یا زهکشی ضعیف جاده؛
لاستیک‌های عریض که اگر در وضعیت خوبی نباشند، آب را کمتر تخلیه می‌کنند.
برای جلوگیری از آکواپلنینگ، قبل از رسیدن به مناطق با آب ایستاده، سرعت را کاهش دهید، از حرکات ناگهانی پرهیز کنید و لاستیک‌ها را در وضعیت خوبی نگه دارید. اگر آکواپلنینگ رخ داد، فرمان را محکم نگه دارید، پدال گاز را رها کنید و از ترمز ناگهانی تا زمانی که چسبندگی بازیابی شود، خودداری کنید.
2.5 رانندگی در برف و یخ
برف و یخ به شدت چسبندگی لاستیک را کاهش می‌دهند. حتی زمانی که جاده تمیز به نظر می‌رسد، ممکن است یخ نامرئی وجود داشته باشد، به‌ویژه در پل‌ها، مناطق سایه‌دار، جاده‌های کوهستانی و اوایل صبح.
به آرامی رانندگی کنید و از شتاب‌گیری، ترمزگیری یا فرمان دادن ناگهانی پرهیز کنید.
برای شروع حرکت از دنده‌های بالاتر استفاده کنید و از چرخش چرخ‌ها جلوگیری کنید.
فاصله ایمنی را افزایش دهید زیرا فاصله ترمز بسیار طولانی‌تر می‌شود.
در شیب‌های طولانی به سمت پایین از ترمز موتور و دنده‌های پایین استفاده کنید.
زمانی که تابلوها یا شرایط جاده نیاز دارند، از زنجیرهای برفی یا لاستیک‌های زمستانی/چهار فصل تأیید شده استفاده کنید.
3. لاستیک‌ها
چرخ‌های وسیله نقلیه از دو بخش اصلی تشکیل شده‌اند:
رینگ: بخش سخت چرخ، معمولاً فلزی، که لاستیک روی آن نصب می‌شود.
لاستیک: عنصر الاستیک از جنس لاستیک که دور رینگ قرار می‌گیرد و با جاده تماس دارد.
لاستیک‌ها تنها نقطه تماس بین وسیله نقلیه و جاده هستند. به همین دلیل، وضعیت آنها برای فرمان‌پذیری، ترمز، ثبات و راحتی تعیین‌کننده است.
3.1 وضعیت لاستیک
لاستیک‌ها باید مناسب وسیله نقلیه باشند و نباید عیوبی داشته باشند که ایمنی را به خطر بیندازند. آنها نباید:
برآمدگی، بریدگی، ترک یا تغییر شکل داشته باشند;
رشته‌های قابل مشاهده یا لایه‌های داخلی داشته باشند;
سایش نامنظم یا بیش از حد داشته باشند;
اجسام درون آج لاستیک فرو رفته باشند;
نشانه‌های پیری یا خرابی لاستیک داشته باشند.
دیواره لاستیک اطلاعات مهمی را شامل می‌شود، مانند اندازه لاستیک، شاخص بار، درجه سرعت و تاریخ تولید.
3.2 آج و حداقل عمق قانونی
بخشی از لاستیک که با جاده تماس دارد، آج نامیده می‌شود. شیارهای آن به تخلیه آب و حفظ چسبندگی کمک می‌کنند.
برای خودروهای سواری، وسایل نقلیه باری سبک و تریلرهای سبک آنها، شیارهای اصلی آج باید حداقل عمق 1.6 میلی‌متر داشته باشند. رانندگی با لاستیک‌هایی که زیر این حد هستند خطرناک است و ممکن است منجر به تحریم یا immobilisation وسیله نقلیه در صورت جدی بودن عیب شود.
اگرچه حداقل قانونی 1.6 میلی‌متر است، اما توصیه می‌شود لاستیک‌ها زودتر تعویض شوند، به‌ویژه اگر به‌طور مکرر در باران رانندگی می‌کنید، زیرا چسبندگی در شرایط مرطوب با کاهش عمق آج کاهش می‌یابد.
3.3 فشار لاستیک
فشار باد مقدار هوایی است که لاستیک باید داشته باشد. فشار صحیح توسط تولیدکننده وسیله نقلیه تعیین می‌شود و ممکن است بسته به بار متفاوت باشد.
فشار لاستیک را زمانی که لاستیک‌ها سرد هستند بررسی کنید.
حداقل یک بار در ماه و قبل از سفرهای طولانی آن را بررسی کنید.
اگر وسیله نقلیه یک لاستیک یدکی دارد، آن را فراموش نکنید.
فشار را بر اساس بار تنظیم کنید و به دستورالعمل‌های تولیدکننده عمل کنید.
3.3.1 فشار کمتر از حد توصیه شده
لاستیک گرم می‌شود و به راحتی تغییر شکل می‌دهد.
مصرف سوخت افزایش می‌یابد.
وسیله نقلیه کمتر پایدار می‌شود.
شانه‌های آج سریع‌تر سایش می‌یابند.
خطر آب‌گرفتگی و ترکیدگی افزایش می‌یابد.
3.3.2 فشار بیشتر از حد توصیه شده
لاستیک تماس کمتری با جاده دارد.
چسبندگی و راحتی کاهش می‌یابد.
وسیله نقلیه ممکن است در سطوح نامنظم بیشتر پرش کند.
مرکز آج سریع‌تر سایش می‌یابد.
اجزای تعلیق ممکن است تحت فشار بیشتری قرار گیرند.
3.4 سایش لاستیک
لاستیک‌ها به دلیل اصطکاک با جاده سایش می‌یابند، اما سایش زودرس یا نامنظم معمولاً نشان‌دهنده یک مشکل است.
علل شایع سایش زودرس لاستیک شامل:
فشار نادرست لاستیک;
رانندگی تهاجمی، ترمزهای شدید یا پیچیدن سریع;
تنظیم یا بالانس نادرست چرخ;
کمبود یا خرابی کمک فنرها;
بار بیش از حد;
سطح جاده نامناسب یا رانندگی مکرر بر روی چاله‌ها.
لاستیک‌ها حتی اگر وسیله نقلیه زیاد استفاده نشود، پیر می‌شوند. به همین دلیل، تاریخ تولید و وضعیت قابل مشاهده آنها باید در حین نگهداری بررسی شود.
3.5 تعویض لاستیک‌ها
لاستیک‌ها باید زمانی که سایش، آسیب، پیری یا نامناسب برای وسیله نقلیه هستند، تعویض شوند. ایمن‌ترین گزینه تعویض همه چهار لاستیک به‌طور همزمان است. اگر فقط دو تای آنها تعویض شوند، لاستیک‌های روی یک محور باید از همان نوع، اندازه، ساختار و دسته باشند.
ترکیب لاستیک‌ها با ویژگی‌های بسیار متفاوت، مانند لاستیک‌های تابستانی و زمستانی، یا لاستیک‌هایی با سطوح سایش بسیار متفاوت، توصیه نمی‌شود، زیرا این ممکن است بر ثبات و ترمز تأثیر بگذارد.
3.6 لاستیک یدکی و لاستیک یدکی موقت
همه وسایل نقلیه لاستیک یدکی معمولی ندارند. برخی از آنها لاستیک یدکی موقت، کیت تعمیر پنچری یا لاستیک‌های بدون باد دارند.
یک لاستیک یدکی معمولی باید در وضعیت خوبی باشد و به درستی باد شده باشد.
یک لاستیک یدکی موقت فقط برای رسیدن به یک کارگاه یا مکان امن طراحی شده است.
به محدودیت‌های سرعت و مسافت تولیدکننده توجه کنید، که معمولاً حدود 80 کیلومتر در ساعت برای لاستیک‌های یدکی موقت است.
پس از نصب لاستیک یدکی یا کیت تعمیر، با احتیاط رانندگی کنید و از مانورهای ناگهانی خودداری کنید.
3.7 ترکیدگی یا پنچری لاستیک
اگر لاستیک بترکد یا به طور ناگهانی فشار خود را از دست بدهد، وسیله نقلیه ممکن است به یک سمت کشیده شود و ناپایدار شود.
فرمان را محکم نگه دارید.
به طور ناگهانی ترمز نکنید.
به تدریج از گاز بزنید.
وسیله نقلیه را تا حد ممکن صاف نگه دارید.
به یک مکان امن بروید و اگر ممکن است، از جاده توقف کنید.
به درستی سیگنال اضطراری را اعلام کنید و در صورت لزوم از دستگاه V-16 استفاده کنید.
3.8 بالانس و تنظیم چرخ
بالانس چرخ توزیع نامنظم جرم در مجموعه چرخ و لاستیک را اصلاح می‌کند تا چرخ به آرامی بچرخد. این معمولاً با افزودن وزنه‌های کوچک به رینگ انجام می‌شود.
چرخ‌های نامتعادل ممکن است باعث لرزش، صدا و سایش نامنظم لاستیک شوند.
تنظیم چرخ زوایای چرخ‌ها را تنظیم می‌کند تا وسیله نقلیه به طور مستقیم حرکت کند و لاستیک‌ها به طور یکنواخت سایش یابند. تنظیم نادرست می‌تواند باعث شود وسیله نقلیه به یک سمت کشیده شود و ثبات را کاهش دهد.
4. ترمزها
ترمزها سرعت وسیله نقلیه را کاهش می‌دهند یا آن را به طور کامل متوقف می‌کنند. آنها باید به تدریج و با پیش‌بینی هر زمان که ممکن است استفاده شوند.
یک سیستم ترمز به خوبی نگهداری شده ضروری است زیرا فاصله ترمز به زمان واکنش راننده، همچنین به چسبندگی لاستیک، شرایط جاده، سرعت، بار و کارایی ترمز بستگی دارد.
4.1 انواع ترمزها
ترمز خدماتی: ترمز اصلی پا، که معمولاً بر روی تمام چرخ‌ها عمل می‌کند.
ترمز اضطراری: به وسیله نقلیه اجازه می‌دهد تا در صورت خرابی ترمز خدماتی، کاهش سرعت یا توقف کند.
ترمز پارک: وسیله نقلیه را هنگام پارک کردن ثابت نگه می‌دارد. همچنین می‌توان به طور احتیاطی در مواقع اضطراری از آن استفاده کرد اگر سیستم ترمز اصلی خراب شود.
ترمز موتور: به کاهش سرعت کمک می‌کند زمانی که پدال گاز رها می‌شود و دنده‌های پایین استفاده می‌شوند، به ویژه در سراشیبی‌ها.
4.2 تکنیک صحیح ترمزگیری
خطرات را پیش‌بینی کرده و زودتر ترمز بگیرید.
در شرایط عادی به تدریج ترمز بگیرید.
از ترمز ناگهانی خودداری کنید مگر اینکه در شرایط اضطراری باشید.
در سراشیبی‌های طولانی از ترمز موتور استفاده کنید تا از گرم شدن بیش از حد ترمزها جلوگیری کنید.
در وسایل نقلیه با ABS، در مواقع اضطراری پدال ترمز را محکم فشار دهید و آن را نگه دارید.
4.3 ABS: سیستم ترمز ضد قفل
ABS از قفل شدن چرخ‌ها در هنگام ترمزگیری شدید جلوگیری می‌کند. این به راننده کمک می‌کند تا کنترل فرمان را در حین ترمزگیری حفظ کند.
زمانی که ABS فعال می‌شود، ممکن است پدال ترمز لرزش داشته باشد و صدایی شنیده شود. این طبیعی است.
راننده نباید در مواقع اضطراری با ABS پدال ترمز را پمپ کند.
ABS به حفظ کنترل کمک می‌کند، اما قوانین فیزیک را لغو نمی‌کند و تضمینی برای فاصله توقف کوتاه‌تر در هر سطحی نیست.
4.4 سیستم‌های کمک ترمز و ترمز اضطراری
وسایل نقلیه مدرن ممکن است شامل سیستم‌هایی باشند که به راننده کمک می‌کنند تا ایمن‌تر ترمز بگیرد:
سیستم کمک ترمز (BAS): ترمز اضطراری را تشخیص می‌دهد و در صورتی که راننده به اندازه کافی فشار ندهد، نیروی ترمز را افزایش می‌دهد.
توزیع نیروی ترمز الکترونیکی (EBD): نیروی ترمز را بین چرخ‌ها بر اساس بار و چسبندگی توزیع می‌کند.
ترمز اضطراری خودکار (AEB): خطر تصادف را تشخیص می‌دهد و ممکن است راننده را هشدار دهد یا به طور خودکار ترمز کند.
سیگنال توقف اضطراری (ESS): ممکن است چراغ‌های ترمز را در هنگام ترمزگیری ناگهانی چشمک بزند یا چراغ‌های خطر را فعال کند تا رانندگان پشت سر را هشدار دهد.
4.5 کاهش کارایی ترمز
کاهش کارایی ترمز زمانی رخ می‌دهد که ترمزها پس از استفاده طولانی یا بیش از حد گرم شوند، به ویژه در سراشیبی‌های طولانی. وقتی این اتفاق می‌افتد، کارایی ترمز کاهش می‌یابد و وسیله نقلیه به فاصله بیشتری برای توقف نیاز دارد.
برای جلوگیری از کاهش کارایی ترمز، از دنده‌های پایین و ترمز موتور در سراشیبی‌ها استفاده کنید، از نگه داشتن مداوم پدال ترمز خودداری کنید و اگر متوجه کاهش کارایی ترمز شدید، به طور ایمن توقف کنید.
4.6 پاسخ به خرابی ترمز
اگر ترمزها خراب شوند، راننده باید آرام بماند و سعی کند به تدریج سرعت را کاهش دهد.
چندین بار پدال ترمز را فشار دهید تا سعی کنید فشار ترمز را بازیابی کنید.
از دنده‌ها پایین بیایید تا از ترمز موتور استفاده کنید.
از ترمز پارک به طور بسیار تدریجی استفاده کنید و از قفل شدن چرخ‌ها جلوگیری کنید.
به دنبال یک مسیر فرار، بخش سربالایی، منطقه ترمز اضطراری یا مکان توقف ایمن باشید.
از چراغ‌های هشدار برای هشدار به سایر کاربران جاده استفاده کنید.
4.7 مشکلات رایج ترمز
علائم | علت ممکن | اقدام توصیه شده |
پدال ترمز پایین می‌رود یا بسیار نرم احساس می‌شود | هوا در مدار، نشتی مایع یا سطح پایین مایع ترمز | به طور ایمن توقف کنید و سیستم ترمز را بررسی کنید |
پدال ترمز به طور غیرعادی سخت احساس می‌شود | احتمال خرابی سروو یا کمک ترمز | فاصله ایمنی را افزایش دهید و به یک کارگاه بروید |
وسیله نقلیه هنگام ترمزگیری به یک سمت کشیده می‌شود | ترمزگیری نامنظم، تفاوت فشار لاستیک یا خرابی تعلیق | ترمزها، لاستیک‌ها و تعلیق را بررسی کنید |
لرزش هنگام ترمزگیری | دیسک‌های ترمز تاب خورده، عدم تعادل یا مشکل تعلیق/لاستیک | سیستم را بررسی کنید |
صدای جیر جیر یا ساییدگی | لنت‌های ترمز فرسوده یا قطعات آسیب دیده | نگهداری را به تعویق نیندازید |
5. سیستم تعلیق و کمک فنرها
سیستم تعلیق چرخ‌ها را در تماس با جاده نگه می‌دارد و ناهمواری‌ها را جذب می‌کند. کمک فنرها به کنترل حرکت بدنه و چرخ‌ها کمک می‌کنند.
اگر سیستم تعلیق در وضعیت بدی باشد، خودرو کمتر پایدار می‌شود، فاصله ترمزگیری افزایش می‌یابد و لاستیک‌ها به طور نامنظم ساییده می‌شوند.
5.1 نشانه‌های مشکلات تعلیق
خودرو پس از عبور از یک دست‌انداز به طور بیش از حد پرش می‌کند.
خودرو در پیچ‌ها بیش از حد متمایل می‌شود.
قسمت جلوی خودرو در حین ترمزگیری به طور بیش از حد پایین می‌آید.
لاستیک‌ها به طور نامنظم ساییده می‌شوند.
خودرو احساس ناپایداری می‌کند یا در پیچ‌ها منحرف می‌شود.
5.2 چرا تعلیق بر ترمزگیری تأثیر می‌گذارد
در حین ترمزگیری، وزن به چرخ‌های جلو منتقل می‌شود. اگر سیستم تعلیق یا کمک فنرها فرسوده شده باشند، تماس لاستیک با جاده کمتر پایدار می‌شود و ممکن است خودرو برای توقف زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
تعلیق خوب به حفظ چسبندگی، دقت فرمان و کارایی ترمز کمک می‌کند.
6. سیستم‌های ایمنی مرتبط با کشش و پایداری
6.1 سیستم کنترل کشش (TCS)
TCS به جلوگیری از چرخش چرخ‌های محرک هنگام شتاب‌گیری کمک می‌کند، به‌ویژه در سطوح لغزنده. این سیستم می‌تواند قدرت موتور را کاهش دهد یا چرخ چرخان را ترمز کند تا چسبندگی را بازیابی کند.
6.2 کنترل پایداری الکترونیکی (ESC)
ESC به جلوگیری از از دست دادن کنترل زمانی که وسیله نقلیه شروع به سر خوردن یا انحراف از مسیر مورد نظر می‌کند، کمک می‌کند. این سیستم می‌تواند چرخ‌های فردی را ترمز کند و قدرت موتور را کاهش دهد تا به راننده در حفظ کنترل کمک کند.
اگرچه این سیستم‌ها ایمنی را بهبود می‌بخشند، اما جایگزین رانندگی ایمن نمی‌شوند. سرعت همیشه باید با شرایط جاده و آب و هوا سازگار باشد.
7. توصیه‌های رانندگی برای بهبود چسبندگی و ترمزگیری
قبل از پیچ‌ها سرعت را کاهش دهید، نه در داخل آنها.
فاصله ایمنی را در جاده‌های مرطوب، یخ‌زده یا کثیف افزایش دهید.
از فرمان دادن، ترمز کردن یا شتاب‌گیری ناگهانی خودداری کنید.
به‌طور منظم فشار تایر و عمق آج را بررسی کنید.
خودرو را بیش از حد بار نکنید یا بار را به‌طور نادرست توزیع نکنید.
در سراشیبی‌ها از ترمزگیری موتور استفاده کنید و از گرم شدن بیش از حد ترمزها خودداری کنید.
پس از عبور از آب عمیق، در صورت ایمن بودن، چندین بار به آرامی ترمز کنید تا ترمزها خشک شوند.
8. اشتباهات رایج در امتحان
فکر کردن به اینکه ABS همیشه فاصله ترمز را کاهش می‌دهد. هدف اصلی آن جلوگیری از قفل شدن چرخ و حفظ کنترل فرمان است.
باور کردن به اینکه لاستیک‌های جدید نمی‌توانند آکواپلن کنند. آکواپلنینگ می‌تواند با هر لاستیکی در صورت سرعت و عمق آب زیاد رخ دهد.
فراموش کردن اینکه فشار لاستیک باید زمانی که لاستیک‌ها سرد هستند بررسی شود.
استفاده مداوم از ترمز پای پیاده در سراشیبی‌های طولانی به جای استفاده از دنده‌های پایین و ترمز موتور.
فکر کردن به اینکه سیستم‌های الکترونیکی به راننده اجازه می‌دهند که از سرعت ایمن فراتر برود. آنها کمک می‌کنند، اما نمی‌توانند کمبود چسبندگی را جبران کنند.
نادیده گرفتن سایش نامنظم لاستیک، که ممکن است نشان‌دهنده مشکلات فشار، تنظیم، تعلیق یا ترمز باشد.
9. خلاصه
کشش به لاستیک‌ها، سطح جاده، وضعیت آب و هوا، سرعت، بار و سبک رانندگی بستگی دارد.
لاستیک‌ها باید در وضعیت خوبی باشند، به درستی باد شده و عمق آج کافی داشته باشند.
حداقل عمق آج قانونی برای بسیاری از وسایل نقلیه سبک 1.6 میلی‌متر است، اما تعویض زودتر لاستیک‌ها ایمنی را در شرایط مرطوب بهبود می‌بخشد.
سیستم ترمز ضد قفل (ABS) به حفظ کنترل فرمان در هنگام ترمزگیری اضطراری کمک می‌کند.
ترمزگیری موتور در سرازیری‌های طولانی برای جلوگیری از گرم شدن بیش از حد ترمزها ضروری است.
تعلیق و کمک‌فنرها به طور مستقیم با ثبات، سایش لاستیک و فاصله ترمزگیری مرتبط هستند.
رانندگی ایمن به معنای سازگاری سرعت و مانور با چسبندگی موجود در تمام زمان‌ها است.