سیستمهای پیشرفته کمک راننده (ADAS) تکنولوژیهای ایمنی الکترونیکی هستند که برای کمک به راننده در شناسایی خطرات، جلوگیری از اشتباهات و کاهش شدت تصادفات ترافیکی طراحی شدهاند.
آنها از دوربینها، رادار، حسگرهای اولتراسونیک، لیدار، دادههای GPS و نرمافزار برای نظارت بر وسیله نقلیه، جاده و محیط ترافیکی استفاده میکنند. هدف اصلی آنها حمایت از رانندگی ایمنتر، راحتتر و کارآمدتر است، اما جایگزین راننده نمیشوند.
راننده باید همیشه هوشیار بماند، هر دو دست را برای کنترل وسیله نقلیه آماده نگه دارد، به جاده توجه کند و تصمیمات نهایی ایمنی را اتخاذ کند.
1. سیستمهای کمک راننده (ADAS) چیستند؟
ADAS سیستمهایی هستند که هشدارها، کمک یا مداخله خودکار را در شرایط خاص رانندگی ارائه میدهند. بسته به سیستم، آنها ممکن است:
راننده را از خطر احتمالی آگاه کنند.
به حفظ سرعت صحیح یا فاصله ایمنی کمک کنند.
در فرماندهی، ترمز یا شتابگیری کمک کنند.
عابران پیاده، دوچرخهسواران، وسایل نقلیه، نشانههای جاده یا تابلوهای ترافیکی را شناسایی کنند.
عواقب یک تصادف را در صورتی که قابل اجتناب نباشد کاهش دهند.
این سیستمها به ویژه مفید هستند زیرا بسیاری از تصادفات به حواسپرتی، خستگی، سرعت بیش از حد، فاصله ایمنی ناکافی یا واکنش دیرهنگام مربوط میشوند.
مهم: ADAS ابزارهای حمایتی هستند. یک وسیله نقلیه مجهز به ADAS لزوماً یک وسیله نقلیه خودران نیست.
2. چگونه ADAS کار میکند
ADAS اطلاعات را از محیط جمعآوری کرده و در زمان واقعی پردازش میکند. سپس سیستم تصمیم میگیرد که آیا باید فقط راننده را مطلع کند، او را از خطر آگاه سازد یا در عملکرد وسیله نقلیه مداخله کند.
2.1 حسگرها و دوربینها
بیشتر سیستمها از یکی یا چند مورد از اجزای زیر استفاده میکنند:
دوربینها: خطوط جاده، علائم ترافیکی، عابران پیاده، دوچرخهسواران و وسایل نقلیه را شناسایی میکنند.
رادار: فاصله و سرعت نسبی وسایل نقلیه یا موانع را اندازهگیری میکند.
حسگرهای اولتراسونیک: معمولاً برای پارک کردن و مانورهای با سرعت پایین استفاده میشوند.
لیدار: در برخی سیستمهای پیشرفته، فاصلهها را با استفاده از پالسهای نوری اندازهگیری میکند.
دادههای GPS و نقشه: ممکن است به شناسایی محدودیتهای سرعت، منحنیها یا نوع جاده کمک کند.
2.2 هشدار، کمک و مداخله
ADAS میتواند در سطوح مختلف عمل کند:
سیستمهای هشدار: راننده را به صورت بصری، صوتی یا از طریق لرزش آگاه میسازند.
سیستمهای کمک: به راننده در انجام یک کار، مانند حفظ خط یا حفظ فاصله کمک میکنند.
سیستمهای مداخله: ممکن است در صورت وجود خطر قریبالوقوع و عدم واکنش به موقع راننده، ترمز بزنند یا فرمان را اصلاح کنند.
هرچه سیستم فعالتر باشد، درک محدودیتهای آن برای راننده مهمتر است و باید از اعتماد به نفس بیش از حد پرهیز کند.
3. انواع ADAS
3.1 سیستمهای غیرفعال یا هشداردهنده
این سیستمها کنترل وسیله نقلیه را به عهده نمیگیرند. آنها فقط به راننده هشدار میدهند تا بتوانند واکنش نشان دهند.
هشدار خروج از خط (LDW).
شناسایی علائم ترافیکی (TSR).
تشخیص نقطه کور (BSD).
هشدار خوابآلودگی و توجه راننده.
هشدار ترافیک متقاطع عقب (RCTA).
3.2 سیستمهای کمک فعال
این سیستمها ممکن است در ترمز، فرمان یا کنترل سرعت کمک کنند یا مداخله کنند. راننده در تمام زمانها مسئول وسیله نقلیه باقی میماند.
ترمز اضطراری خودکار (AEB).
کمک به نگهداشتن در خط (LKA) یا سیستم نگهداشتن اضطراری در خط (ELKS).
کنترل کروز تطبیقی (ACC).
کمک به سرعت هوشمند (ISA).
کمک به پارک.
4. سیستمهای اصلی ADAS
4.1 ترمز اضطراری خودکار (AEB)

ترمز اضطراری خودکار برخورد احتمالی با یک وسیله نقلیه، عابر پیاده، دوچرخهسوار یا مانع در جلوی وسیله نقلیه را تشخیص میدهد.
ابتدا معمولاً به راننده هشدار میدهد. اگر راننده واکنشی نشان ندهد و خطر بحرانی شود، سیستم میتواند بهطور خودکار ترمزها را اعمال کند تا از تصادف جلوگیری کند یا شدت آن را کاهش دهد.
این سیستم بهویژه در موقعیتهای تصادف از عقب، ترافیک شهری، صفها و لحظات حواسپرتی مفید است.
نکته امتحانی: AEB به راننده کمک میکند، اما به او اجازه نمیدهد که توجه یا فاصله ایمنی را کاهش دهد.
4.2 کنترل کروز تطبیقی (ACC)

کنترل کروز تطبیقی سرعت انتخابشده را حفظ میکند و بهطور خودکار آن را تنظیم میکند تا فاصله ایمنی از وسیله نقلیه جلو را حفظ کند.
اگر وسیله نقلیه جلو کاهش سرعت دهد، ACC سرعت را کاهش میدهد. اگر لاین خالی شود، سیستم دوباره تا سرعت انتخابشده توسط راننده شتاب میگیرد.
این سیستم در بزرگراهها، جادههای دوطرفه و سفرهای طولانی مفید است، اما راننده باید همچنان کنترل جاده، علائم ترافیکی، وضعیت آب و هوا و خطرات احتمالی را داشته باشد.
مهم: ACC همیشه بهدرستی به وسیلههای نقلیه متوقف، منحنیهای تند، دید ضعیف یا وضعیتهای پیچیده شهری واکنش نشان نمیدهد.
4.3 کمک هوشمند به سرعت (ISA)
کمک هوشمند به سرعت به راننده کمک میکند تا محدودیت سرعت قابل اجرا را بشناسد و رعایت کند.
این سیستم میتواند از شناسایی علائم ترافیکی، دادههای نقشه و حسگرهای وسیله نقلیه برای شناسایی سرعت مجاز استفاده کند. بسته به وسیله نقلیه، ممکن است:
محدودیت سرعت را در داشبورد نمایش دهد.
به راننده هشدار دهد اگر از محدودیت تجاوز کند.
پد گاز را سختتر کند یا پاسخ موتور را کاهش دهد.
با سیستمهای کنترل کروز یا محدودکننده سرعت همکاری کند.
راننده معمولاً میتواند برخی از عملکردها را بهطور موقت غیرفعال کند، اما این به معنای حذف الزامات رعایت محدودیتهای سرعت نیست.
نکته امتحانی: ISA به جلوگیری از سرعت غیرمجاز کمک میکند، اما راننده همچنان مسئول تطبیق سرعت با دید، ترافیک، آب و هوا و شرایط جاده است.
4.4 شناسایی علائم ترافیکی (TSR)

شناسایی علائم ترافیکی علائم ترافیکی، بهویژه محدودیتهای سرعت و محدودیتها را تشخیص میدهد و آنها را به راننده نمایش میدهد.
این سیستم معمولاً با یک دوربین جلو و در برخی از وسایل نقلیه با دادههای نقشه کار میکند. این به راننده کمک میکند تا محدودیت فعلی را به خاطر بسپارد، اما ممکن است در صورت پنهان بودن، کثیف بودن، آسیب دیدن یا شناسایی نادرست علائم، دچار خطا شود.
راننده باید همیشه به علائم واقعی جاده و قوانین ترافیکی احترام بگذارد، حتی اگر سیستم اطلاعات نادرست یا قدیمی را نمایش دهد.
4.5 هشدار خروج از لاین (LDW)

هشدار خروج از لاین به راننده هشدار میدهد زمانی که وسیله نقلیه بهطور غیرعمد از لاین خود خارج میشود بدون اینکه از نشانگر استفاده کند.
هشدار ممکن است بصری، صوتی یا لمسی باشد، مانند لرزش در فرمان یا صندلی.
این سیستم بهویژه زمانی مفید است که راننده حواسپرت، خسته یا خوابآلود باشد. با این حال، نیاز به نشانههای جادهای قابل مشاهده دارد و ممکن است در جادههایی که خطوط لاین واضحی ندارند بهدرستی کار نکند.
4.6 کمک به حفظ لاین (LKA) و سیستم حفظ لاین اضطراری (ELKS)

کمک به حفظ لاین میتواند به آرامی فرمان را اصلاح کند اگر وسیله نقلیه بهطور غیرعمد از لاین خود خارج شود.
یک سیستم حفظ لاین اضطراری طراحی شده است تا در زمانی که خروج از لاین میتواند خطر جدی ایجاد کند، مداخله کند، بهعنوان مثال زمانی که ترافیک رو بهرو وجود دارد یا وسیله نقلیه به لبه جاده نزدیک است.
راننده باید دستان خود را روی فرمان نگه دارد و تمام تغییرات لاین را علامتگذاری کند. اگر راننده بهدرستی از نشانگر استفاده کند، سیستم معمولاً درک میکند که تغییر لاین عمدی است.
4.7 شناسایی نقطه کور (BSD)

شناسایی نقطه کور مناطقی را که در آینهها بهسختی قابل مشاهده هستند، بهویژه به سمت کنارهها و کمی عقب وسیله نقلیه، نظارت میکند.
زمانی که وسیله نقلیه دیگری در نقطه کور شناسایی میشود، معمولاً یک چراغ هشدار در آینه جانبی ظاهر میشود. اگر راننده به آن سمت اشاره کند، هشدار ممکن است قویتر شود.
مهم: این سیستم جایگزین بررسی آینهها یا مشاهده مستقیم نمیشود. قبل از تغییر لاین، راننده باید آینهها، نقاط کور و شرایط ترافیکی را بررسی کند.
4.8 هشدار ترافیک متقاطع عقب (RCTA)

هشدار ترافیک متقاطع عقب از وسایل نقلیه، دوچرخهسواران یا عابران پیادهای که از کنارهها در حال نزدیک شدن هستند، هنگام عقبنشینی از یک پارکینگ هشدار میدهد.
این سیستم زمانی مفید است که دید راننده بهوسیله وسایل نقلیه پارک شده، دیوارها یا موانع مسدود شده باشد. ممکن است هشدارهای بصری و صوتی ارائه دهد و در برخی از وسایل نقلیه میتواند کمک به ترمز را اعمال کند.
راننده باید همچنان به آرامی عقب برود، اطراف را نگاه کند و آماده توقف باشد.
4.9 شناسایی عقبنشینی
شناسایی عقبنشینی از یک دوربین، حسگرها یا هر دو برای شناسایی موانع در پشت وسیله نقلیه هنگام عقبنشینی استفاده میکند.
این سیستم میتواند راننده را از اشیاء نزدیک هشدار دهد و به جلوگیری از تصادف با عابران پیاده، کودکان، دوچرخهسواران، دیوارها، تیرکها یا سایر وسایل نقلیه کمک کند.
نکته امتحانی: کمکهای عقبنشینی ایمنی را بهبود میبخشند، اما راننده باید همچنان مطمئن شود که مانور میتواند بدون خطر انجام شود و باید تنها زمانی عقب برود که مجاز باشد.
4.10 سیستم کمک پارکینگ

کمک پارکینگ به راننده در پارک کردن یا ترک یک فضای پارک کمک میکند. بسته به وسیله نقلیه، ممکن است:
یک فضای پارک مناسب را شناسایی کند.
محیط اطراف وسیله نقلیه را با استفاده از دوربینها نمایش دهد.
از طریق حسگرها از موانع هشدار دهد.
در طول مانور پارکینگ فرمان را کنترل کند.
راننده باید سرعت را کنترل کند، محیط را مشاهده کند و اگر خطری وجود دارد، مانور را متوقف کند.
4.11 هشدار خوابآلودگی و توجه راننده

هشدار خوابآلودگی و توجه راننده نشانههایی را شناسایی میکند که ممکن است راننده خسته، حواسپرت یا در حال از دست دادن تمرکز باشد.
این سیستم ممکن است حرکات فرمان، موقعیت لاین، زمان رانندگی، حرکت چشم یا حالت صورت را تحلیل کند. زمانی که خطر را شناسایی میکند، به راننده هشدار میدهد که توقف کند و استراحت کند.
مهم: هشدار این سیستم باید جدی گرفته شود. پاسخ صحیح توقف ایمن و استراحت است، نه ادامه رانندگی.
4.12 هشدار حواسپرتی پیشرفته راننده
این سیستم نشانههای حواسپرتی را شناسایی میکند، مانند نگاه کردن به دور از جاده برای مدت طولانی یا عدم توجه به ترافیک.
این سیستم ممکن است از دوربینهای داخل وسیله نقلیه برای نظارت بر صورت راننده، جهت نگاه یا موقعیت سر استفاده کند.
هدف آن کاهش تصادفات ناشی از استفاده از تلفن همراه، خستگی، حواسپرتی یا از دست دادن توجه است.
4.13 سیگنال توقف اضطراری (ESS)
سیگنال توقف اضطراری به رانندگان پشت سر هشدار میدهد زمانی که وسیله نقلیه بهطور ناگهانی و شدید ترمز میکند.
چراغهای ترمز ممکن است بهسرعت چشمک بزنند و در برخی از وسایل نقلیه چراغهای هشدار خطر ممکن است پس از ترمز اضطراری فعال شوند. این به کاهش تصادفات از عقب با هشدار به وسیله نقلیه پشت سر کمک میکند.
4.14 ضبطکننده دادههای رویداد (EDR)
ضبطکننده دادههای رویداد، که گاهی اوقات به آن "جعبه سیاه" گفته میشود، دادههای فنی مربوط به یک تصادف یا رویداد ناگهانی را ضبط میکند.
این سیستم ممکن است اطلاعاتی مانند سرعت، ترمز، شتاب، استفاده از سیستمهای ایمنی یا کمربندهای ایمنی را بهطور کوتاه قبل و در طول حادثه ضبط کند.
هدف آن کمک به تحلیل تصادفات و بهبود ایمنی جاده است. این سیستم مسئولیتهای قانونی راننده را جایگزین نمیکند.
4.15 تسهیل نصب دستگاه قفل الکلی
برخی از وسایل نقلیه باید بهگونهای آماده شوند که در صورت نیاز یک دستگاه قفل الکلی نصب شود.
یک دستگاه قفل الکلی دستگاهی است که از شروع وسیله نقلیه جلوگیری میکند اگر راننده در آزمون الکل نفس شکست بخورد. در زمینه اتحادیه اروپا، این الزامات به رابط پیشنصب اشاره دارد، نه به الزام عمومی برای هر راننده برای استفاده از این دستگاه.
4.16 یادآور کمربند ایمنی برای صندلیهای عقب
این سیستم زمانی که مسافران عقب کمربند ایمنی خود را نمیبندند یا زمانی که کمربند در طول سفر باز میشود، هشدار میدهد.
این الزامات استفاده از کمربند ایمنی را برای تمام سرنشینان در وسایل نقلیهای که به آنها مجهز هستند، تقویت میکند.
4.17 سیستم نظارت بر فشار تایر (TPMS)
TPMS به راننده هشدار میدهد زمانی که فشار تایر خیلی پایین است یا کاهش فشار قابل توجهی وجود دارد.
فشار صحیح تایر ایمنی، ترمز، چسبندگی و کارایی سوخت را بهبود میبخشد. هشدار فشار باید هر چه سریعتر بررسی شود.
4.18 کمک شروع در سربالایی (HSA)

کمک شروع در سربالایی به جلوگیری از عقبنشینی وسیله نقلیه هنگام شروع در یک شیب سربالایی کمک میکند.
این سیستم بهطور موقت ترمزها را نگه میدارد در حالی که راننده از پدال ترمز به پدال گاز منتقل میشود و زمان کافی برای حرکت نرم فراهم میکند.
این سیستم تنها برای مدت کوتاهی کمک میکند. راننده باید همچنان کلاچ، پدال گاز، ترمز و مشاهده را کنترل کند.
4.19 کمک دید در شب

کمک دید در شب به شناسایی عابران پیاده، حیوانات یا موانع در تاریکی کمک میکند، گاهی اوقات فراتر از دامنه چراغهای جلو.
این سیستم معمولاً از فناوری مادون قرمز استفاده میکند و تصویری بهبود یافته را در داشبورد یا نمایشگر هدآپ نمایش میدهد.
این سیستم در شب مفید است، اما راننده باید همچنان سرعت را با دید تطبیق دهد و از چراغهای مناسب استفاده کند.
5. سیستمهای ADAS مورد نیاز در خودروهای جدید در اتحادیه اروپا
قوانین ایمنی خودرو در اروپا چندین سیستم پیشرفته را در خودروهای جدیدی که در اتحادیه اروپا فروخته یا ثبت میشوند، الزامی میکند. هدف کاهش تصادفات، حفاظت از سرنشینان و بهبود ایمنی عابران پیاده، دوچرخهسواران و سایر کاربران آسیبپذیر جاده است.
برای ثبتنامهای جدید از ژوئیه 2024، سیستمهای مورد تأکید DGT شامل:
ترمز اضطراری خودکار.
سیستم حفظ خط.
تشخیص معکوس.
کمک هوشمند به سرعت.
هشدار خوابآلودگی و توجه راننده.
یادآور کمربند ایمنی صندلی عقب.
شناسایی علائم ترافیکی.
کنترل کروز تطبیقی.
ضبطکننده دادههای رویداد.
نصب پیشنیاز قفل الکلی.
برخی از الزامات بسته به دستهبندی خودرو متفاوت است. به عنوان مثال، خودروها و ونها ممکن است الزامات اضافی نسبت به سایر دستههای خودرو داشته باشند.
6. مزایای ADAS
پیشگیری از تصادف: سیستمهایی مانند AEB، ISA و نگهداری در خط خطرات رایج را کاهش میدهند.
حفاظت از کاربران آسیبپذیر: برخی سیستمها عابران پیاده و دوچرخهسواران را شناسایی میکنند.
زمان واکنش بهتر: هشدارها میتوانند قبل از اینکه راننده خطر را متوجه شود، او را آگاه کنند.
کاهش شدت تصادفات: ترمز اضطراری یا هشدارها میتوانند سرعت برخورد را کاهش دهند.
راحتی بیشتر: سیستمهای تطبیقی خستگی را در سفرهای طولانی یا در ترافیک سنگین کاهش میدهند.
رانندگی کارآمدتر: کنترل نرمتر سرعت میتواند شتاب و ترمز غیرضروری را کاهش دهد.
7. محدودیتهای ADAS
ADAS در هر موقعیتی به طور کامل کار نمیکند. عملکرد آنها ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد توسط:
باران شدید، مه، برف، گل یا گرد و غبار.
دوربینها و حسگرهای کثیف، آسیبدیده یا پوشیده.
خطوط جادهای محو شده یا گم شده.
کارهای جادهای موقت یا طرحهای پیچیده لاین.
نور خورشید شدید، تابش خیرهکننده یا تاریکی.
کالیبراسیون نادرست پس از تعمیرات یا تعویض شیشه جلو.
اشیایی که سیستم نمیتواند به درستی شناسایی کند.
راننده باید بتواند بلافاصله کنترل را در صورت بروز خطا در سیستم، هشدار نادرست یا عدم شناسایی خطر به دست گیرد.
8. نگهداری و کالیبراسیون
ADAS به نگهداری صحیح نیاز دارند تا به طور ایمن کار کنند. دوربینها، رادارها و حسگرها باید تمیز، به درستی قرار گرفته و کالیبره شوند.
کالیبراسیون ممکن است پس از:
تعویض شیشه جلو.
تعمیر سپر یا جلوپنجره.
تصادف یا ضربه.
کار بر روی تعلیق یا تنظیم چرخ.
تعویض یا تعمیر حسگرها یا دوربینها.
رانندگان باید به دفترچه راهنمای تولیدکننده مراجعه کنند و در صورت لزوم ADAS را در یک کارگاه معتبر بررسی کنند.
9. ADAS در آزمون رانندگی
در یک آزمون عملی رانندگی، داوطلب باید نشان دهد که میتواند بهطور ایمن و مستقل رانندگی کند. ممکن است ADAS در وسیله نقلیه وجود داشته باشد، اما داوطلب نمیتواند به آنها تکیه کند و باید بهجای آن به مشاهده، علامتدهی، کنترل سرعت و اتخاذ تصمیمات ایمن بپردازد.
به عنوان مثال، یک دوربین پارکینگ یا هشدار نقطه کور ممکن است کمک کند، اما داوطلب باید همچنان آینهها را چک کند، در مواقع لازم بهطور مستقیم نگاه کند و مانور را بهطور ایمن انجام دهد.
نکته آزمون: وجود یک سیستم کمککننده مسئولیت راننده را از بین نمیبرد.
10. بهترین شیوهها هنگام استفاده از ADAS
دفترچه راهنمای خودرو را بخوانید تا با هر سیستم آشنا شوید.
فرض نکنید که همه خودروها به یک شکل رفتار میکنند.
سنسورها و دوربینها را تمیز نگه دارید.
از نشانگرها به درستی استفاده کنید تا خودرو حرکات عمدی را درک کند.
دستهای خود را آماده نگه دارید تا فرمان را کنترل کنید.
فاصله ایمن و سرعت مناسب را حتی با سیستمهای کمکی حفظ کنید.
سیستمهای ایمنی را مگر در صورت نیاز یا توصیه سازنده غیرفعال نکنید.
در شرایط آب و هوایی نامناسب، جادههای پیچیده یا نشانههای نامشخص به ADAS تکیه نکنید.
11. اشتباهات رایج در امتحان
فکر کردن که ADAS خودرو را خودران میکند.
باور داشتن که AEB به راننده اجازه میدهد فاصله ایمنی را کاهش دهد.
فرض کردن که نگهداشتن خط به راننده اجازه میدهد که فرمان را رها کند.
فراموش کردن اینکه دوربینها و حسگرها میتوانند به دلیل کثیفی، باران، مه یا کالیبراسیون نادرست خراب شوند.
اشتباه گرفتن شناسایی علائم ترافیکی با الزام قانونی به رعایت علائم واقعی در جاده.
فکر کردن که ACC به همه خطرات، منحنیها، عابران پیاده یا خودروهای متوقف در هر شرایطی سازگار میشود.
تکیه بر کمکهای پارکینگ بدون نگاه کردن به اطراف به طور مستقیم.
12. خلاصه
ADAS به جلوگیری از تصادفات و کاهش عواقب آنها کمک میکند.
بسته به سیستم، آنها ممکن است هشدار دهند، کمک کنند یا مداخله کنند.
راننده همچنان مسئول توجه، مشاهده، سرعت و کنترل است.
حسگرها و دوربینها باید تمیز و به درستی کالیبره شده باشند.
ADAS مفید هستند، اما در شرایط بد آب و هوایی، دید ضعیف، کارهای جادهای یا علامتگذاریهای نامشخص جاده محدودیتهایی دارند.
برای آزمون DGT، ایده کلیدی ساده است: ADAS به راننده کمک میکنند، اما هرگز جایگزین آنها نمیشوند.